Ervaring serieus nemen. Een pleidooi voor het geweten

Abstract

Dit artikel reflecteert op de paragraaf ‘Ervaring, oftewel de verstrengeling van zorgaanbieders en cliënten’, in de voorafgaande standpuntbepaling. De auteurs pleiten er daar voor de ervaring van vrouwen serieus te nemen in het binnenkerkelijk debat, met als doel eenzijdige, gefixeerde stellingnamen daarin te nuanceren vanuit het perspectief van vrouwen. Van de andere kant beschouwen zij de ervaringen van vrouwen ook kritisch, omdat zij ervan uit gaan dat deze in belangrijke mate beïnvloed worden door maatschappelijke factoren; vooral door het aanbod van de voortplantingsgeneeskunde zelf. Zoals de titel van hun (hier besproken) paragraaf al aangeeft, veronderstellen zij dat die ervaringen ingrijpend bepaald worden door de verstrengeling van vraag en aanbod. In dit artikel wordt hun veronderstelling nader uitgewerkt, maar ook van enkele kanttekeningen voorzien. Nader onderzocht wordt welke maatschappelijke factoren het beroep op de voortplantingsgeneeskunde mogelijk beïnvloeden. De auteur onderscheidt daarbij drie groepen van factoren: 1) het aanbod aan nieuwe reproductieve technieken zelf; 2) de veranderde maatschappelijke rol van vrouwen en de combinatie van zorg en betaald werk die daaruit voortvloeide; en 3) de afgenomen sociale cohesie en solidariteit, terwijl tegelijkertijd aan individuen steeds grotere eisen worden gesteld op het gebied van economische functionaliteit en flexibiliteit, representativiteit en eigen (zorg)verantwoordelijkheid. De zorg voor (gehandicapte) kinderen wordt onder invloed van die factoren moeilijker, en het vooruitzicht ervan bedreigender. Om die reden moet goede counseling gegarandeerd zijn, en het aanbod aan reproductieve technieken door de overheid kritisch gevolgd, en door wetgeving en vergunningen ingeperkt worden, zoals in Nederland ook feitelijk gebeurt. Op die manier moet de werkelijke beslissingsvrijheid van ouders gegarandeerd blijven. Een eerste vereiste daarvoor is dat de sociale solidariteit via het zorgstelsel niet nog verder wordt uitgehold dan deze nu reeds is. Ouders zijn niet eerstverantwoordelijk voor sociale tendenzen van individualisering, maar moeten zich in de moeilijke beslissingsprocessen die gemoeid zijn met het gebruik van de voortplantingsgeneeskunde (en met name van prenatale diagnostiek) juist gesteund kunnen weten door een samenleving die zorg ter harte gaat. De auteur pleit ervoor om, binnen die voorwaarden, erop te vertrouwen dat ouders in spe beslissingen die de toekomst van hun kind betreffen, gewetensvol kunnen en zullen nemen. Zij plaatst in dat verband twee fundamentele kanttekeningen bij de bijdrage van R. Ammicht Quinn e.a. Zij signaleert dat de auteurs weliswaar recht willen doen aan de ervaringen van vrouwen, maar schijnbaar bewust vermijden om, in het kader van het morele beslissingsproces dat zij beschrijven, het begrip ‘geweten’ te gebruiken. De auteur betreurt dat, omdat het begrip geweten zowel in het gangbare spraakgebruik als in de katholieke traditie een welomschreven (zij het niet onomstreden) plaats en functie heeft. Daarentegen spelen noch het begrip ervaring, noch ervaringen als zodanig een rol in het kerkelijk denken over seksualiteit en voortplanting. Daarnaast betreurt de auteur het dat Ammicht Quinn e.a. eindigen met ‘visioenen’, die als zodanig afleiden van een concrete binnenkerkelijke standpuntbepaling.